Nr. 262 - zondag 6 juni 2021 (week 22)
Herman Stok, de eerste echte D.J., of: waar is Gudrun Jankis gebleven?

LAATSTE ZES AFLEVERINGEN

261. DE PEST (IN); TENTOONSTELLING IN HET VALKHOF, NIJMEGEN (23/05/2021)
260. BILABIAAL; OF: HOE KLONKEN DE GEBROEDERS DE WITT? (18/04/2021)
259. UITSLAG; ZURE DRUIVEN EN WAT ECHT PIJN DEED (21/03/2021)
258. HET GAAT ECHT NERGENS OVER! TWEEDE KAMERVERKIEZINGEN (14/03/2021)
257. GEZICHTEN OP JE SCHERM: BEWEGENDE PORTRETTEN EN NIET-BESTAANDE PERSONEN (07/03/2021)
256. 'ZE HEEFT HAAR BROOD NIET IN LEDIGHEID GEGETEN'; OUD BIDPRENTJE (31/01/2021)


De rubriek FHM's A-viertjes verschijnt onregelmatig. Maar als hij verschijnt, doet hij dat op zondag.


Herman Stok anno 1968.
Foto: Ron Kroon / Anefo (Nationaal Archief)
Overgenomen van Wikipedia - Herman Stok


Tijd voor Teenagers Top 10 van 27 maart 1965

1 Letkiss / Gudrun Jankis
2 Eight Days a Week / Beatles
3 The Last time / Rolling Stones
4 Colinda / Lucille Starr
5 Goodnight / Roy Orbison
6 The French Song / Lucille Starr
7 No Reply / Beatles
8 Lovely lovely / Chubby Checker
9 Rock and Roll Music /  Beatles
10 Ploem Ploem Jenka / Trea Dobbs

Overgenomen van Hitdossier / Hitsallertijden



Een paar weken geleden las ik een intrigerend draadje op Twitter. Ik volg als verstokte Beatles-fan vanzelfsprekend heel veel accounts over The Fab Four. Op n daarvan verscheen de vraag: ‘Wie heeft jou laten kennismaken met The Beatles?’

Bij de meesten waren dat oudere broers of zussen, of vriendjes op school. Maar ik had geen oudere broers of zussen om me te introduceren in de laatste ontwikkelingen van de beatmuziek. Op school was ik een complete Einzelgnger zonder veel contact met klasgenoten. Ik had ook geen vader om me tegen zijn muziekvoorkeuren af te zetten. En mijn moeder hield niet erg van muziek. De radio stond vaak afgestemd op nieuwsuitzendingen en andere informatieve programma’s, maar als er muziek gedraaid werd, zette zij het toestel meestal zachter of zelfs helemaal uit.

Ik moest dus alles zelf uitzoeken. Dat is een nadeel dat ook z’n voordeel hep, een groot voordeel zelfs. Je ontwikkelt dan een eigenzinnige smaak en uitgesproken voorkeuren, niet benvloed door anderen.

Ook de Beatles heb ik zelf ontdekt. Maar als ik toch iemand moet noemen als antwoord op die vraag op Twitter, dan noem ik: Herman Stok, die afgelopen woensdag op 93-jarige leeftijd is overleden.

In 1965 maakte ik kennis met 2 door hem gepresenteerde shows, die al snel uitgroeiden tot mijn lievelingsprogramma’s. Dat waren Tijd voor Teenagers op de radio (hoewel ik met mijn 8 jaar nog lang geen teenager was) en Top of Flop op TV. Beide programma’s werden aan het begin van de avond uitgezonden, op een moment dat mijn moeder nog aan het rommelen was in de keuken. Geen kans op die fatale druk op de uitknop!

VARA’s Tijd voor Teenagers ontdekte ik het eerst. Dat werd uitgezonden op zaterdagavond, na het nieuws van 18:00 uur en dus na de avondboterham. Mijn moeder zal een keer vergeten zijn, de radio uit te zetten. Zo kon ik luisteren naar de Tijd voor Teenagers Top 10, die de hoofdmoot vormde van het programma. Ik was meteen, in n klap, verkocht voor de beatmuziek. Die maakte zo’n verpletterende indruk op me, dat ik me 56 jaar later nog in grote lijnen nog kan herinneren wat er die zaterdagavond in de hitparade stond.

Ik heb sterke aanwijzingen dat het die van 27 maart 1965 was, al kan het ook een week eerder of later geweest zijn. Daarna knipte ik elke week het top 10-lijstje uit de VARA-gids en plakte dat in een schrift. Dat schrift ben ik kwijt, maar op de site van Hitdossier staan alle Tijd voor Teenagers Top 10’s die zijn verschenen van 1963-1967.

The Beatles stonden 3 keer in de lijst van 27 maart 1965 (die ik hierboven heb overgetypt). Bijzonder zijn de aparte noteringen voor ‘No Reply’ en ‘Rock and Roll Music’; die nummers stonden aan weerszijden van dezelfde single: een dubbele A-kant.

Ja, en die Beatles, waarover ik wel eens iets in de krant had gelezen, die sprongen er helemaal uit; dat hoorde ik ook als onervaren luisteraar meteen. En zo is het gekomen.

De Rolling Stones stonden ook in de Top 10, met ‘The Last Time’, op wat voor mij een eerste keer was. Ik had net zo goed een Stones-fan kunnen worden. Ik vroeg me tussen haakjes af of hun Little Red Rooster, ook een hit uit die tijd, over een broodrooster ging of over een schoolrooster.

Nou vond ik de Stones in de 60’s echt niet slecht, hoor; misschien zelfs wel een goede 2e na het kwartet uit Liverpool. Maar ze hadden zichzelf wat mij betreft beter tegelijk met de Beatles kunnen opheffen; wat ze na de 60’s gemaakt hebben, daar ben ik nooit enthousiast over geweest.

Top of Flop was, achteraf bekeken, een heel apart en ook heel statisch popprogramma. Je zag er geen artiesten in optreden, wat toch wel de essentie is van zo’n show.

Wat zag je wel? Een zaal vol enthousiaste teens and twens (iemand nog die weet wat een twen is?) die uren in de rij hadden gestaan voor een kaartje. Herman Stok als presentator. En een vierkoppige jury, soms bestaande uit muziekdeskundigen en soms uit van de straat geraapte nobody’s, die allemaal fanatiek zaten te roken om zichzelf een houding te geven.

En geen artiesten, zoals gezegd. Er werd een plaat gedraaid die pas was uitgekomen. De leden van de vierschaar hielden er een praatje over en mochten dan hun stem uitbrengen: Top of Flop. Had Top de overhand, dan luidde Herman een bel. Stemde de meerderheid Flop, dan kneep hij in een toeter, en klonk een hatelijk Honk, Honk, Honk. Staakten de stemmen, 2-2, dan mocht de zaal beslissen bij handopsteken.

In 1963 (vr mijn tijd dus) had de toeter een keer geklonken voor de meest recente single van de toen nog vrij onbekende Beatles: ‘I Wanna Hold Your Hand’. Die werd door de jury werkelijk tot op het bot, nee tot op het merg, afgekraakt. Wat zagen de Britten toch in die herrie van die lui, met nog een idioot kapsel, ook? Flop, unaniem.

Geen mensen met een echt fijne neus voor nieuwe trends. Hun oordeel nam niet weg dat The Beatles de Tijd voor Teenagers Top 10 daarna sterk zouden domineren. In 1965, het jaar dat ik aanhaakte, hadden zij 6 nummer-1 hits waarmee ze de toppositie in totaal 27 weken bezet hielden.

Die eerste top-10 die ik hoorde, werd echter aangevoerd door het instrumentaaltje Letkiss van een Zweeds orkest onder leiding van ene Gudrun Jankis. Het is een wel aardig niemendalletje, dat ik vermoedelijk toch wel snel vergeten zou zijn als het niet de nummer 1 was in de eerste hitparade die ik gehoord heb.

Letkiss was gebaseerd op een Finse traditional, Letkajenkka, wat Fins is voor rijdans, wat weer wat anders is dan een reidans. Die dans bestond uit een soort polonaise, en werd in 1965 korte tijd heel populair in de noordelijke helft van Europa. Op deze video zie je het wel heel lullige dansje uitgevoerd. Op de hoes van Letkiss staan de passen afgebeeld, voor wie het zelf op een fuif eens wilde proberen.

Verschillende uitvoeringen van deze Jenka, zoals de dans kortweg heette, teisterden in meerdere Europese landen de hitparades. Het Nederlandse tienersterretje Trea Dobbs was op die 27e maart de hekkensluiter van de top 10 met een gezongen versie, met een titel om nooit te vergeten: ‘Ploem, Ploem, Jenka’.

Voor dit FHM’etje wilde ik nazoeken of ik nog iets meer kon vinden over Gudrun Jankis dan dat hij dat nummer Letkiss in de groeven had laten persen. Leefde hij nog? Zo niet: was er misschien een geboorte- en sterfjaar te vinden? En liefst ook een foto om bij dit stukje te zetten? Op YouTube nog een ander nummer van zijn orkest? En wat interessante biografische informatie?

Niks, helemaal niks. Geen lemma in de Nederlandse Wikipedia, ondanks die enorme tophit in het voorjaar van 1965, die midden in het Beatles- en Stones-tijdperk 5 weken op 1 stond. In de Zweedse Wiki misschien, zijn land van herkomst? Nee hoor, evenmin als in de Engelse, Duitse, Finse, Franse; nergens. Delpher, de Nederlandse digitale krantenbank, is in zulke gevallen je beste vriend. Maar ook daar niet meer informatie dan wat ik al wist: dat hij op 1 stond met Letkiss. Na 1965 hebben de kranten geen syllabe meer over hem geschreven.

Is hij misschien de zwaaibaas die even in beeld komt in de dansclip die ik hierboven gelinkt heb? Het staat er niet bij. Hoe dan ook, Gudrun Jankis was een puur one hit wonder, verdwenen in de mist der decennia.

Dat laatste geldt ook wel voor Herman Stok. Zijn Top of Flop redde het niet tegen de wat vlottere tienerprogramma’s die medio de jaren 60 op de buis begonnen te verschijnen. De Tijd voor Teenagers Top 10 kon al snel de concurrentie niet meer bolwerken met de Veronica Top 40.

Peter Koelewijn blikte al in 1974 op Stoks loopbaan terug in de Top 10-hit Veronica Sorry: ‘Herman Stok, jij eerste echte DJ’.

FHM
6 juni 2021

VOLGENDE AFLEVERING: 263. ONTMOETING MET KRIJN, NEANDERTHALER IN DOGGERLAND (03/10/2021)




Frans Mensonides, Leiden, 2021