Nr. 323 - zondag 2 augustus 2026 (week 31)
Voorburg Bovenveen, eiland van ABN?
LAATSTE
ZES AFLEVERINGEN
322. TIJDLIJNEN; LEIDSE MUSEUMNACHT 6/7 JUNI 2026
(2 DELEN) (14/06/2026)
321. ONDERWEG;
MIJN BROERTJE EXPOSEERT OPNIEUW (22/03/2026)
320. FRIESE
DOODLOPERS; (NIET) SCHAATSEN IN 1966 (08/03/2026)
319. MIJN
MUSEUM-6-DAAGSE (5): HET SPOORWEGMUSEUM
(18/01/2026)
318. MIJN
MUSEUM-6_DAAGSE (4): DESIGN MUSEUM DEN
BOSCH (11/01/2026)
317. MIJN
MUSEUM-6-DAAGSE (3): DE
KUNSTENAARSFAMILIE TER BORCH (28/12/2025)
FHM’s
A-viertjes is een rubriek op de Thuispagina
van Frans
Mensonides, die Henk als middle
name heeft
en dus FHM als initialen.
FHM’s verschijnt altjd op zondag, maar niet elke zondag
4 maal Voorburg Bovenveen: Jacob van Lennepstraat – Nicolaas
Beetslaan – Prinses Beatrixlaan - Spinozalaan
Ik ben in 1956 geboren in de Voorburgse wederopbouwwijk
Bovenveen en heb daar 6½ jaar gewoond.
Inderdaad kwam ik ter wereld boven het veen: zo’n 3 meter boven het maaiveld,
in ons portiekflatje op de eerste etage. In die tijd werden de meeste baby’s
thuis geboren. Ons adres was: Jacob van Lennepstraat 8. Iedereen die me
persoonlijk wil spreken, zal daar tevergeefs aanbellen; ik woon er al 63 jaar
niet meer.
De wijk is er vanzelfsprekend nog wel, gedeeltelijk uit de
wederopbouwtijd, gedeeltelijk gerenoveerd en gedeeltelijk helemaal nieuw. Hij wordt
ingesloten door de Laan van Nieuw Oosteinde, de Potgieterlaan, de Monseigneur
van Steelaan, Randstadrail (in mijn tijd de Hofpleinlijn en de Nicolaas
Beetslaan, die langs het spoor van de Oude Lijn loopt. Het is met zijn 75
hectare niet veel meer dan een postzegel uit een bestemmingsplan.
Mijn geboortehuis ligt hemelsbreed op 250 meter van de
spoorbaan, die de gemeentegrens met Den Haag vormt. Over straat loop of fiets
je hooguit 750 meter naar de eerste huizen van Den Haag. Toch heb ik in mijn Bovenveense
jaren zelden of nooit Haags horen spreken. Voor zover ik me kan herinneren,
maakte ik pas kennis met de Haagse tongval in de jaren 70, toen Koot en Bie
regelmatig op de beeldbuis kwamen en toen ik een baan kreeg op een kantoor in
Rijswijk, waar veel echte Hagenezen werkten.
Dit zeg ik dan wel met een slag om de arm. Ik heb heel
gedetailleerde herinneringen aan mijn kleutertijd, maar of die voor 100% betrouwbaar
zijn, dat valt wel te betwijfelen. Vooral herinneringen aan wat er NIET was (in
dit geval: een Haags accent) zijn altijd wat twijfelachtig. Zo kan ik kan me
ook niet herinneren dat ik de naam ‘Bovenveen’ ooit heb horen noemen toen ik er
woonde. Het Trefpunt Bovenveen op de Bruijnings Ingenhoeslaan, waar ze vandaag
de dag een ‘Feestfestijn’ aankondigen, was er ook nog niet. Dat weet ik dan wel
weer zeker; ik kende alle winkels van buiten en binnen in die laan waar mijn ouders
altijd de boodschappen deden.
Ik heb in deze rubriek al eens de plattegrond van Voorburg
geschetst, zoals gezien door mij als geboren Bovenvener. Naast, letterlijk naast
die wijk met eenvoudige naoorlogse woningen had je wat ik de Wijk van de Bazen
noemde. Daarmee bedoelde ik de zone aan weerszijden van de Parkweg waar wat
meer bemiddelde mensen woonden dan wij. Dan had je de Wijk van het Succes, de
yuppiewijk van na mijn tijd. En tenslotte het oude dorp langs de Vliet, de Wijk
van de Geest, waar in vroeger tijden geleerden en schrijvers gedijden.
Ik beweerde, dat als je in Bovenveen geboren bent, je niets
te zoeken hebt in de wijken van de rijken, maar nog wel de sprong kunt wagen
naar de Wijk van de Geest. Uit dat hele stuk blijkt een standsbewustzijn, dat
me met de paplepel is ingegoten. Die paplepel van Nutricia heb ik tussen
haakjes nog steeds.
Hagenaars hadden een zeer slechte reputatie. Bij ons in de
buurt was een galerijflat waarover gefluisterd werd dat er ‘mensen uit Den
Haag’ woonden. En dat dan op een toon alsof een afkomst uit Den Haag zoiets verschrikkelijk
was dat je er beter niet over kon praten. Die flat was bestemd voor Hagenaars
die in eigen stad niet gehuisvest konden worden door de woningstichtingen en
over de gemeentegrens gedumpt werden, zo voelde het. Ik moest er maar liever
niet gaan spelen.
Evenmin als in de Van Heurnstraat, wel binnen Voorburg
gelegen, maar even buiten de veilige grenzen van Bovenveen. Toen ik zo’n jaar
of 5 was, liet ik me de vloek- en vieze-woordenfase niet ontgaan; bij sommige
mannen gaat die nooit over. Als ik weer iets onwelvoeglijks gezegd had, was
het: ‘Het lijkt wel of je uit de Van Heurnstraat komt’. Naar zeggen van de
Bovenveners woonde daar niet minder dan de heffe des volks van Voorburg:
beroepswerklozen, scharenslieps en voddenboeren. De laatste 2 zijn in mijn
volwassen ogen nuttige en eerzame beroepen, maar als kind haalde ik het niet in
mijn hersens om door de Van Heurnstraat te gaan wandelen.
Ja, ik mocht als oudere kleuter vrijelijk door de buurt
lopen zonder begeleiding van een volwassene. Tegenwoordig mag je dat geloof ik
pas op je 12e en dan kijken je ouders nog om de 5 minuten op de GSM-tracker waar
je uithangt. Enfin, ieder tijdperk heeft zijn eigen gesels.
Dat standsbewustzijn was misschien wel een van de
gesels van
de 50’s. Het werkte beide kanten op. Ware Hagenaars hadden op hun beurt
een
gruwelijke hekel aan Voorburgers. Mijn geboortedorp noemden ze meestal:
Veurbeurg, doelend op het bekakte accent ‘met een aardappel in de keel’
dat de dorpelingen zouden spreken. Nou deden ze dat wel in wijken voor
de meer gegoede
burger, maar absoluut niet in Bovenveen.
Ik heb daar al heel lang een theorie over. Bovenveen lag letterlijk
ingeklemd tussen Den Haag, waar ze dat in Voorburgse oren verfoeide Haags uitbraakten,
en de dāftige buurten van de Voorburgse chique. Mijn buurtgenoten wilden zich
tegen beide groeperingen afzetten, en zeker niet hun taalgebruik overnemen. De
enige uitweg: ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands) spreken, zoals dat toen
heette. Tegenwoordig heet het: Standaardnederlands.
Dan zou mijn geboortebuurt een taaleiland van nog geen
vierkante kilometer zijn. Is zoiets plausibel? Ik besloot het voor te leggen
aan ChatGPT. En zie: er blijken inderdaad aanwijzingen te bestaan dat mijn
jeugdherinneringen over het ontbreken van Haags in Bovenveen, kloppen.
De chatbot wees op het karakter van Bovenveen: een indertijd
nieuwe wijk waar zich mensen vestigden uit alle delen van het land. Vaak waren
dat mensen in een ambtelijke functie, aangetrokken door de werkgelegenheid in de
Residentie. Die brachten allemaal het accent uit hun geboortestreek met zich
mee. Dat ze snel afleerden omdat in zo’n smeltkroes ABN als lingua franca ging
functioneren. Ook Hagenezen die zich in die wijk vestigden, leerden hun accent
snel af, omdat ze er door de Voorburgers om nagewezen werden.
Als ik me onze medeportiekbewoners nog voor de geest haal,
klopt dat beeld van diversiteit wonderwel. Het was een smeltkroes van geluks-
of in ieder geval werkzoekers, waarvan de meeste helemaal geen Haagse roots hadden.
Het gold al voor mijn eigen ouders. Mijn vader was geboren
in Friesland en getogen in Deventer. Hij was onderwijzer aan de MULO in
Voorburg. Onderwijzers mochten niet met een opvallend accent spreken; daar werd
je zelfs door de onderwijsinspectie op beoordeeld. Mijn moeder is geboren in
Rotterdam en opgegroeid in Oegstgeest en Leiden, op dat ene jaar na dat ze in
Deventer woonde en mijn vader leerde kennen.
Van onze buren uit hetzelfde portiek waren 3 mannen net als
mijn vader ambtenaar. Van de andere 2 mannen weet ik het beroep niet meer, en gehuwde
vrouwen hadden sowieso zelden of nooit een betaalde baan. Onze benedenburen
kwamen helemaal uit Groningen, onze buren op dezelfde etage uit Vlaardingen. Van
de familie die boven ons hoofd woonde, herinner ik me alleen nog dat ze een rode,
in die tijd al antieke sportauto hadden. Voor dit taalverhaal had ik dat best ongenoemd kunnen laten. Maar onze
buurvrouw schuin boven ons moet wel even aangestipt worden. Ik vond haar altijd heel erg deftig praten.
Een uitzondering op de regel, en het viel dus wel op. Als die herinnering klopt, kunnen mijn andere
taalobservaties over Bovenveen ook best op waarheid berusten.
ChatGPT sprak het niet tegen. Mensen die die bot nooit
gebruiken, veronderstellen dat hij altijd met je meepraat, maar dat is beslist
niet mijn ervaring. Ik heb hem eens opzettelijk een heel gammele theorie over
taal voorgelegd, en daar maakte hij op een beleefde manier gehakt van. Daar zit
vast ook wel een FHM’etje in.
FHM
Meer dan ooit opgetekend uit een feilbaar geheugen.
2 augustus 2026
Nog 4 maal Voorburg Bovenveen: Oosterlaanstraat (waar mijn
kleuterschool stond) – 2x de Bruijnings Ingenhoeslaan – Aert van der Leeuwkade / Tollenskade
