Nr. 286 - zondag 23 april 2023 (week 16)
Dichter bij Vermeer (maar niet te dicht)

LAATSTE ZES AFLEVERINGEN

285. 'JIJ KRIJGT NARCOSE, KNAAP!', OFWEL: HET ROESJE (26/03/2023)
284. ITALIANISEREND; DE BENTVUEGHELS VAN ROME (12/03/2023)
283. GRIETMANNEN, EEN GRENSLEEUW EN VERDER VAN ALLES WAT; MUSEUM HEERENVEEN (26/02/2023)
282. 'VERBRAND DEEG'; STERVEN IN SCHOONHEID IN POMPEI EN ASSEN (19/02/2023)
281a CHATTEN MET CHAT-GPT (1) (29/01/2023)
281b CHATTEN MET CHAT-GPT (2) -  EEN BLOGGER UIT LEIDEN (05/02/3023)
280. DE MACHINE AAN DE MACHT? BRAINPOWER IN MUSEUM BOERHAAVE (08/01/2023)
 

De rubriek FHM's A-viertjes verschijnt altijd op zondag. Maar ook weer niet op elke zondag.


 

 

Wanneer zal ik dat toch eens afleren: 6 weken van tevoren een tijdslot boeken voor een tentoonstelling die een mediahype is? En dan als dat tijdstip is aangebroken, constateren dat ik die schilderijen beter rustig thuis op mijn beeldscherm had kunnen bekijken dan achter een haag van ruggen, of met tientallen mensen in mijn nek hijgend, die ook graag iets zouden willen zien? Nooit zal ik dat afleren, vrees ik.

Ook met de tentoonstelling ‘Dichter bij Vermeer’ in het Rijksmuseum Amsterdam ben ik er weer ingetuind. Ik had me gemakkelijk kunnen beperken tot de heel fraaie en uitgebreide interactieve webpresentatie met dezelfde titel, waarop je echt kunt inzoomen tot heel dicht bij Vermeer.

Begin maart wilde ik toch doen wat half Nederland al gedaan had: een tijdslot reserveren voor de tentoonstelling. Het zou de laatste kans in de 21e eeuw worden om niet minder dan 27 Vermeers onder n dak bij elkaar te zien hangen.

Maar de tentoonstelling was toen voor maart al zo goed als uitverkocht, nog voordat hij goed en wel was geopend. Ik wendde de blik naar april en koos op goed geluk het slot 15:00-15:15 op de 10e. Later zag ik pas dat dat tweede paasdag was. Maar dat maakte ook niet uit; voller dan vol kan toch niet, en het Rijksmuseum is tijdens ‘Dichter bij Vermeer’ elke dag van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat afgeladen.

10 april brak aan. Terwijl ik met de hele ploeg van 15:00 uur in de stromende regen bij het Rijksmuseum stond te wachten totdat we naar binnen mochten, speelden mijn gedachten even met het woord tijdslot. Ik lees het altijd als tijds-lot, en dan krijgt het meteen iets larmoyants. Het is ons aller lot: het verstrijken van de tijd, waardoor we ouder en ouder worden, totdat de deur van de tijd uiteindelijk in het slot valt en wij het tijdelijke verwisselen met het tijdloze.

In het museum kon ik eerst de garderobe niet vinden en daarna Vermeer niet. Een suppoost zei me, dat ik gewoon de lijn op de vloer moest volgen, de lijn in Vermeer-blauw. Uiteindelijk bereikte ik de eerste propvolle zaal, en met enig geduld wist ik zelfs ook nog in oog te komen met het eerste schilderij. Echt dicht erbij kon je niet komen; er stond om elk schilderij een soort halfcirkelvormig dranghek.

Maar met je armen eroverheen reiken, dat kon wel. Ik hoorde een suppoost op barse toon zeggen tegen een fotograferende vrouw die naast mij stond:  ‘Uw camera heeft ook een zoom-mogelijkheid’. 
Ja, dus? Waren er soms gratis lessen in fotografie bij de prijs inbegrepen? ‘Uw camera heeft ook een zoom-mogelijkheid’, herhaalde hij met nadruk. ‘Als u de zoom gebruikt, hoeft u niet zo dicht bovenop dat schilderij te staan’.

Later kreeg dezelfde bewaker ruzie met een andere vrouw, die hij ervan betichtte, te willen gaan flitsen. De vrouw beweerde verontwaardigd dat ze helemaal niet wilde gaan flitsen. ‘Maar er zit wel een flits op uw toestel. Stopt u dat toestel weg! Nee, nee, nee, u stopt dat toestel nu helemaal weg! Fotograferen heeft ook helemaal geen zin, mevrouw! U kunt in de museumshop prima reproducties verkrijgen!’

Ik heb het vooroordeel dat zo’n suppoost helemaal niets ziet als een meter bij hem vandaan een klimaatgekkie zich aan een Vermeer vastlijmt, of een dief met een schilderij onder zijn arm de zaal verlaat.

Bij het weinige wat ik zag van Vermeers werken, moest ik klinisch constateren dat vele van zijn schilderijen weinig gemoedsbewegingen bij me teweeg brachten. En daarvoor ga je toch naar een schilderijententoonstelling. Hartstikke knap wat Vermeer deed, zonder meer. Maar de sereniteit van al zijn brievenlezende en musicerende vrouwen botste in mijn ogen frontaal met de mlee in die museumzalen.

Toch heb ik nog 5 schilderijen kunnen selecteren voor de tentoonstellings-top-5 die je verwacht op deze rubriek, FHM’s. In zoverre had de suppoost gelijk, dat fotograferen niet veel zin heeft als je niet eens recht voor het te fotograferen object kunt gaan staan. Zie zo’n vertekende vierhoek maar weer eens rechthoekig te krijgen! Voor die top 5 heb ik geput uit de Wikipedia, waar ze fraaier op staan dan op mijn foto’s.

Ik heb voor die top-5 de overbekende toppers uit Vermeers oeuvre overgeslagen: het Melkmeisje en het Meisje met de parel. De laatste was trouwens al weer terug naar het Mauritshuis.

 

Overgenomen van Wikipedia, Gezicht op Delft

*1*

Gezicht op Delft, ca. 1660 – 1661

Delft op een stille, vroege morgen. Alsof het gefotografeerd is! ‘De tijd lijkt even stil te staan’, zegt de toelichting op de tentoonstelling, niet bijster origineel, maar daarom niet minder juist. Zo’n schilderij spreekt me nou wl aan. Zo fotografeer ik stadstaferelen ook graag: met huizen die zich spiegelen in het water, en dreigende wolkenluchten erboven. En ook nog een paar mensen erop, niet te veel, en niet te duidelijk, want je moet ze dan allemaal weer blurren voor de privacy.

Van links naar rechts zie je de Schiedamse Poort, de Nieuwe Kerk en de Rotterdamse Poort. Delft telde in Vermeers tijd 8 stadspoorten, waarvan alleen de Oostpoort de huidige eeuw heeft gehaald.

 



Overgenomen van Wikipedia, Het straatje

*2*

Straatje van Vermeer 

Het ‘Straatje’ riep ik in 2010 al uit tot een van de 5 topstukken van het Rijksmuseum, dat ik toen op een rustigere dag bezocht, zonder tijdslot. Indertijd was nog niet bekend, waar dit straatje zich bevond op de plattegrond van Delft. Maar inmiddels is uitgeknobbeld dat dat op de Vlamingstraat was, waar tussen de nummers 42 en 44 tegenwoordig nog steeds een poortje te zien is. Fascinerend: hier sta je echt met je neus op de kunstgeschiedenis. Zie dit artikel op Historiek.

 

 


Overgenomen van Wikipedia,  De koppelaarster (Vermeer)

*3*

De Koppelaarster, 1656

Een iets minder braaf tafereel dan we gewend zijn van Vermeer. Bij koppelaarster denk je in eerste instantie aan relatiebemiddeling (waar je ook tegenwoordig nog bureaus voor hebt, naast datingsites). Maar deze koppelaarster is gewoon een hoerenmadam, en we kijken naar een bordeeltafereel. De jongeman overhandigt een muntstuk aan de vrouw rechts, als betaling voor de diensten die zij gaat leveren. De koppelaarster links van hen kijkt verlekkerd toe; zij zal wel een provisie krijgen.

Wie de oudere man helemaal links is en wat hij doet; geen kunsthistoricus die het weet. Er wordt wel gefluisterd: Vermeer zelf, van wie geen (zelf)portretten bekend zijn. We weten dus niet hoe eruit zag, en dat kan best zo zijn als de man op het schilderij.

 

 
Overgenomen van Wikipedia, De geograaf

*4*

De geograaf (1668-1669)

Een buitenbeentje in het oeuvre van Vermeer, dat weinig portretten van mannen bevat. De geograaf,  afgebeeld met passer en globe, is de pendant van de astronoom, met hemelglobe en astrolabium (niet op deze tentoonstelling).

Volgens sommigen heeft Vermeers vermaarde stadgenoot Anthoni van Leeuwenhoek model gestaan voor deze geleerde. Van Leeuwenhoek woonde bijna bij Vermeer om de hoek. Hij heeft in opdracht van de gemeente Delft de nalatenschap van Vermeer geregeld (die voornamelijk uit schulden bestond), maar het is niet bekend of beide heren elkaar echt gekend hebben.

 

  Overgenomen van Wikipedia, Schrijvende vrouw met dienstbode

*5*

Schrijvende vrouw met dienstbode ca. 1670-1672

Dit bekende schilderij doet me glimlachen. Mijn focus valt op de dienstbode, waar anderen vooral bezig zijn met de brievenschrijfster. Zij, de dienstbode dus, staat met haar armen quasi-geduldig over elkaar geslagen, met moeie voeten uit het raam te kijken om haar meesteres niet op de vingers te kijken. Ze denkt: Schiet toch eens op, mens, met die brief; het is de 2e al, ze heeft er al een verfrommeld, ik sta hier wortel te schieten, en ik heb nog meer te doen, vandaag! En ze zal ook niet tegen me zeggen: ‘Ga maar even zitten, hoor’; nee, ho maar!

Waar die brief over gaat, en aan wie hij gericht is, dat zullen we nooit weten. Is hij ooit wel afgekomen??

FHM
23 april 2023
Er geweest: maandag 10 april 2023

VOLGENDE AFLEVERING: HET ROESJE, DE ERVARING (14/05/2023)


Frans Mensonides, Leiden, 2023