Nr. 186 - zondag 21 december 2014
(The making of) Midwinterfoto 2014




LAATSTE ZES AFLEVERINGEN

185. CARTHAGO MOEST VERWOEST, OFWEL: DE MICTIE VAN EEN GODHEID (14/12/2014)
184. LOUTER WINNAARS; HOOGBEGAAFDENQUIZ 'SLIMMERIQEN' (07/12/2014)
183. PIERRE CUYPERS; ARCHITECT MET EEN KRUIWAGEN (30/11/2014)
182. JUFFROUW KIKKERBIL; SINT-MAARTEN (23/11/2014)
181. 'SITUATIES AAN DE RANDEN VAN HET LEVEN'; MISSTANDEN IN VERPLEEGHUIS (16/11/2014)
180. HOFWIJCK 100!: ONTMOETING MET CHRISTIAAN HUYGENS (09/11/2014)








ALSTUBLIEFT! Zo beginnen tegenwoordig vrijwel alle mededelingen over wat je krijgt toegezonden, zelfs al is het iets heel kleins of is het iets wat je zelf hebt besteld en betaald. Maar deze is gratis, ongevraagd, en uit een goed hart. Hier is hij dan weer: mijn traditionele Midwintergroet aan alle lezers van mijn Thuispagina.

En precies op tijd: de dag waarop deze aflevering van FHM’s A-viertjes online gaat, is de dag van de winterzonnewende. Volgens de almanakken is het de kortste dag van het jaar; slechts 7:45 uur kort (op 52 graden noorderbreedte, om precies te zijn). Die dag is nog n minuutje korter dan 20 en 22 december.

Ik heb geloof ik al eens eerder verteld, hoe ik het verschijnsel: Midwintergroet heb uitgevonden, een jaar of zeven, acht geleden. Die is voortgekomen uit onvrede mijnerzijds over elk jaar weer die ellende met kerst- en nieuwjaarskaarten: adressen schrijven, postzegels plakken…

En dat, terwijl ik een godsgloeiende hekel heb aan kerstmis, en nieuwjaarswensen me weinig zeggen. Die wissel je soms uit met kennissen van heel vroeger, met wie je verder in het jaar nooit meer contact hebt. Elke dag begint er een nieuw jaar. Je zou zulke mensen ook op 12 maart of 27 september kunnen opbellen of mailen om te vragen hoe het met ze gaat, en of ze nog leven, maar dat komt er vaak niet van.

In een gegeven jaar, ergens na de eeuwwisseling, ben ik dan ook opgehouden met het versturen van papieren eindejaarskaarten. Maar ze stromen nog wel mijn brievenbus binnen, en je wilt ze toch op een of andere manier beantwoorden.

Toen bedacht ik de Midwintergroet. Die wordt nadrukkelijk NIET verzonden ter gelegenheid van kerst of de jaarwisseling, maar heeft alleen te maken met het solstitium. Daar merk je niets van, in tegenstelling tot kerst en nieuwjaar. Maar het is toch niet onbelangrijk, want zonder een solstitium zou de zon op een kwaaie dag helemaal niet meer opkomen op onze noorderbreedten, en zou de eeuwige nacht aanbreken. Onze verre voorvaderen vierden dan ook altijd uitbundig feest, zodra ze in de smiezen kregen dat de dagen weer een beetje lengden. Elk jaar vreesden ze dat de zon het dit keer helemaal zou laten afweten en dat het nooit meer lente worden zou.

Een Midwintergroet toont een winters tafereel, waarbij kerstsymbolen buiten beeld blijven. Zo langzamerhand wordt het wel steeds moeilijker om iets nieuws te verzinnen. Sneeuw en ijs doen het altijd uitstekend. Maar die natuurverschijnselen hebben we al bijna twee jaar lang niet gezien – wat ik, als treinforens, niet betreur.

Wat dan dit jaar te doen? Half november was ik in het Cuypershuis in Roermond, en ik dacht: ik kon op de terugweg wel even langs Thorn gaan. Dat witte stadje, een voormalig vorstendom, of liever: vorstinnendom, heb ik een paar keer bezocht op de zomerdag, en ik liep me dan altijd af te vragen hoe knus het er op een winteravond uit zou zien. Dat ging ik nu eens bekijken.

Je schiet in Thorn echt heel sfeervolle plaatjes na donker. Maar toen ik ze thuis bekeek, vond ik er toch iets aan ontbreken. Dat iets was de echte wintersfeer. Want laten we wel wezen: als je daar in juni rondloopt om 0:30 uur in de nacht, dan ziet het er precies hetzelfde uit. Die boom op de foto (aan de voet van dit stuk) werkt ook niet mee; die heeft geweigerd, zijn bladerdek af te stoten en is net zo groen als in het voorjaar.

Het had eigenlijk moeten sneeuwen in Thorn. Maar dan is de hele wereld wit, en Thorn is altijd al wit, dus het fotograferen van Thorn bij sneeuw geeft ook weinig meerwaarde.

Rond dezelfde tijd maakte ik een foto op de Oude Rijn in Leiden. Mijn nieuwe compact-camera heeft een speciale nachtknop voor opnamen in het duister. Je richt op iets, druk af, hoort rickety-clickety-click, waarna het apparaat aan het rekenen slaat en een foto toont die vaak tegenvalt, en soms mee, maar die altijd verrast.

De camera maakt kort na elkaar een stuk of wat opnamen van hetzelfde donkere tafereel, telt het resultaat bij elkaar op, raapt zodoende al het schemerlicht bijeen tot helder licht, en corrigeert daarbij voor onvermijdelijke trillingen van de hand.

Het resultaat is volkomen onvoorspelbaar. Veel foto’s zijn toch nog vaag; de hand toch teveel bewogen. Andere zijn nog steeds donker. Weer andere lijken met een soort infraroodcamera opgenomen: helder als daglicht, maar wel met een inktzwarte hemel; spookachtig. Ook rolt er ineens wel eens een schilderij van Breitner uit: stemmige kleuren, tikje vaag.

Ik moet toegeven dat de door mij verfoeide Anton Pieck-lantaarns waarvan Leiden vergeven is, het best goed doen op een nachtfoto. Dit overdag niet erg spannende, grijze grachtje, springt er nu echt uit. Ik stuurde die foto naar een bewonderaar van mijn fotokunst – ja, die bestaan! -  en die was er zo enthousiast over dat hij nu een poster ervan in zijn woonkamer heeft hangen.

Dat bracht me op het idee om die foto te promoveren tot Midwinterfoto 2014. Er staan tenslotte kale sprietboompjes op, dus het is duidelijk dat deze foto niet in de zomer genomen is.

Mijn fan was vooral idolaat van die mooie, omfloerste maan die erop stond, mailde hij. Ik heb die foto daarom zelf nog maar eens goed bekeken; volgens mij stond de maan er niet op. Alweer een maan? Vorig jaar had ik een Midwinterfoto van een maan die door kale bomen schijnt, en die ik, uit effectbejag, met Photoshop had opgeblazen tot drie maal zijn normale diameter.

Nee, ik zag het al: die vage lichtbol rechtsboven het midden is een weerspiegeling van een lamp in mijn lens. Dat zie je vaker, op nachtfoto’s. Als ik beter natuurkundeonderricht genoten had, en daar meer van genoten had, had ik misschien gesnopen hoe zoiets komt. Maar wie er een maan in wil zien, mag dat van mij.

En weekendje sneeuw hoop ik komende winter mee te maken; dan schiet ik alvast een Midwinterfoto 2015. Zo niet, dan bedenk ik komende herfst gewoon weer iets anders.

FHM
21 december 2014

 

Afgekeurd, maar beslist niet lelijk: Thorn bij avond

VOLGENDE AFLEVERING: REPRISE: KERSTDINER (28/12/2014)

Frans Mensonides, Leiden, 2014