Nr. 270 - zondag 6 maart 2022 (week 9)
Doomscrollen en doemdenken: verslingerd aan slecht nieuws

LAATSTE ZES AFLEVERINGEN

269. OUWEMANNENKWAALTJE: DAGOPNAME IN HET ALRIJNE (13/02/2022)
268.PUZZELS VOOR DE ZONDAGMIDDAG: REDACTIESOMMEN (06/02/2022)
267. ZOMER 1946: NACHTBOOT NAAR ZWOLLE (16/01/2022)
266: HET GAAT NIET EXPONENTIEEL, MAAR MET EEN KLOKCURVE (26/12/2021)
265. HORROR-TANDARTS (12/12/2021)
264. DOORGEZAAGD EN GEPHOTOSHOPT: AELBERT CUYP IN DORDRECHTS MUSEUM (07/11/2021)


De rubriek FHM's A-viertjes verschijnt onregelmatig. Maar als hij verschijnt, doet hij dat op zondag.






Anti-kernwapendemonstratie in Amsterdam, 21 november 1981
Foto: Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal archief
Overgenomen van Wikipedia - Antikernwapendemonstratie van 21 november 1981

Hoe oud je ook bent, je kunt nog elke dag een nieuw woord toevoegen aan je vocabulaire in je moerstaal. De dag dat ik aan dit stukje begon, woensdag 2 maart, had ik, scrollend op Twitter, ergens het woord ‘doomscrollen’ gelezen.

OK, dat is geen Nederlands, maar we hebben het inmiddels wel uit het Engels geleend.  Het woord bleek, toen ik er even op googelde, al een tijdje te bestaan, maar ik heb er blijkbaar altijd overheen gescrold. Het houdt in: een soort verslaving aan slecht, deprimerend nieuws.

Doomscrollen is precies wat het woord al zegt. Je leest op Twitter – of elders, maar Twitter lijkt er wel bijna voor in het leven geroepen – een verontrustend bericht. Bijvoorbeeld: over een pas ontdekt potentieel dodelijk virus in China, in de stad Wuhan, waar je tot dan toe nog nooit van gehoord had.

Daardoor inderdaad ernstig verontrust, ga je op zoek naar berichten over hetzelfde onderwerp. Al snel stuit je op heel angstwekkende zaken. Niet zelden is dat nepnieuws: er zouden al miljoenen doden zijn gevallen; er zouden plannen bestaan om de hele bevolking van de provincie Wuhan preventief te ruimen.

Dat zal toch niet waar zijn, dacht ik - ik ga verder in de ik-vorm, want dit verhaal slaat helemaal op mijzelf; ik ben een overduidelijk geval van een doomscroller, al wist ik dat nog niet toen ik woensdagmorgen wakker werd. Op zoek naar ontkenning, stuitte ik op berichten die wél waar waren, en toch ook erg verontrustend: een reproductiegetal R (waar ik ook nooit van gehoord had) van 3,5; alle kansen dat de ziekte zou uitgroeien tot een ‘pandemonium’, zoals ik in een trein een man hoorde zeggen die de klok had horen luiden.

Ik ben dan zo iemand die er ook echt alles over wil weten; liever verontrust dan de kop in het zand. Op zich is dat helemaal niet verkeerd. Een mens wil op de hoogte blijven van alles wat bedreigend is; hoe kan hij zich er anders tegen wapenen? Maar dat is wel waar doomscrollen mee begint.

Al kort na het begin van de coronacrisis had ik de gewoonte ontwikkeld om meteen na het ontwaken mijn smartphone van het nachtkastje te grijpen. Dat was om de corona-nieuwtjes en feiten te vernemen die er in de nachtelijke uren waren bijgekomen in mijn time-line. En aan het eind van de dag wilde ik beslist de nacht niet in als ik nog niet even het aller-allerlaatste nieuws had doorgenomen.

Aanvankelijk was ik van plan, tijdens de Eerste Lockdown in de Eerste Golf, voor het eerst sinds lange tijd weer eens een goed boek te gaan lezen. Maar het kwam er niet van, week na week niet, maand na maand. Want elke dag ging er zo’n 2 à 3 uur verloren met doomscrollen.

Waardoor raakt iemand als het ware verslaafd aan het lezen over ellende? Op de hoogte blijven, niks mis mee, maar eens per dag even een samenvatting lezen van het voornaamste nieuws is daarvoor toch ook wel voldoende.

Ik was niet de enige doomscroller. Sommigen kwamen al scrollend terecht in de verkeerde bubbel, die van de corona-ontkenners, anti-vaxxers en dat slag. Die wappies schelden mensen die nog een greintje gezond verstand hebben, altijd uit voor ‘makke schapen’. Maar zelf doen ze niet veel meer dan elkaar tot in het oneindige na te blaten. Als je op Twitter steeds dezelfde onzin herhaald ziet, is het verleidelijk om er op den duur zelf in te gaan geloven. En doomscrollen is niets anders dan herhaling van zetten.

Vorige week donderdag merkte ik tot mijn schrik dat alle virologen, echte of vermeende, opeens van de ene op de andere dag veranderd waren in Oekraïne-deskundigen en Poetin-duiders. Ik betrapte mij erop, dat ik meteen al begon terug te verlangen naar de tijd dat mijn timeline tenminste over corona ging. Een duidelijk teken van verslaving.

Het woord ‘doemscrollen’ bracht me het oudere woord ‘doemdenken’ in gedachten. Op 2 maart 1980, ook al 2 maart *), voegden Kees van Kooten en Wim de Bie in hun indertijd hyper-populaire satirische programma ‘Op hun pik getrapt’ dat woord toe aan de Nederlandse taal. 20 jaar later schreef ik daarover in REFLEXXIONZZ!!, de voorloper van de rubriek die je nu leest.

*) ook nog mijn moeders geboortedag.

Doemdenken, dat was: diep pessimisme over de toekomst, en vooral de angst voor een kernoorlog tussen de twee grootmachten, de USSR en de USA. Net als nu was Rusland pas een buurland binnengevallen, Afghanistan.

De Russische leiders van die tijd waren hoogbejaarden, die soms al terminaal ziek waren op de dag dat ze hun ambt aanvaardden. Eind 1980 won Ronald Reagan, die gezien werd als een trigger-happy cowboy, de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De Koude Oorlog laaide op. Over en weer klonken vrijwel dagelijks het soort nucleaire dreigementen waarmee Poetin afgelopen zondag de wereld choqueerde. De mensheid leek af te stevenen op een armageddon.

Ik denk dat het vandaag de dag bij jongeren allemaal harder binnenkomt dan bij mensen van mijn generatie. Die moeten toch in vroegere perioden van Koude Oorlog (toen de wereld ook niet vergaan is) wel het nodige eelt op de ziel gekweekt hebben. En wat zegt De Bom mij persoonlijk nog? Ik leef als kwetsbare senior toch al in gestolen tijd; het is me de afgelopen 2 jaar vaak genoeg voorgehouden. In Rusland kun je dan nog dictator worden…

Maar anno 1981 was ik feitelijk al een doomscroller, al viel er niet veel te scrollen in het pre-digitale tijdperk. Ik sloeg geen actualiteitenrubriek over die ging over de nucleaire dreiging; ik kocht elk boek waarin WO III-scenario’s werden besproken en elk opinieblad waarbij een atoompaddenstoel op de cover stond.

De zinloosheid van die honger naar kennis ontging me niet. Hoe veel ik er ook over las, tegenhouden kon ik die ellende toch niet. Netzomin als je anno-nu die oorlogszuchtige malloot met zijn buitenmodel tafels kunt tegenhouden.

De Koude Oorlog liep uiteindelijk nog met een sisser af. Rusland besloot na de zoveelste van ouderdom gestorven leider, voor een opvolger eens verder te kijken dan in het hospice. Het tijdperk-Gorbatsjov brak aan, met zonniger verwachtingen voor heel de wereld. De rol van Reagan op het wereldtoneel was snel uitgespeeld.

Ik heb me voorgenomen, radicaal een eind te maken aan mijn doomscroll-verslaving – waarover ik tussen haakjes niets geweten had als ik dat woord niet had zien staan bij het scrollen in mijn Twitter-timeline. De gebeurtenissen in wat door veel Twitteraars Oekranie genoemd wordt, zal ik wat oppervlakkiger volgen dan ik gedaan heb met corona. Maar dat vanzelfsprekend zonder ook maar in het minst de ogen te willen sluiten voor de ernst van de situatie.

Ik moest de afgelopen week toch ook wel even omschakelen naar de werkelijkheid van een nieuwe oorlog, terwijl die tegen het coronavirus nog lang niet voorbij is. Ook het veranderde imago van Oekraïne was even wennen. 5 jaar geleden hadden we het Oekraïne-referendum. Toen werd dat land – terecht of niet, ik kan er niet over oordelen – afgeschilderd als een corrupte schurkenstaat met een bodemloze schatkist, en nu als een natie van helden.

Een televisiekijker maakte zich van de week boos omdat NPO niet 24 uur per dag nieuws over Oekraïne uitzendt, maar ook soms nog zendtijd inruimt voor trivialiteiten als sport, muziek en amusement. Die klager moet ook beslist een doomscroller zijn. Maar als ik één keer per dag het achtuurjournaal zie, weet ik exact evenveel als iemand die de godganse dag kijkt naar de herhalingen ervan.

Ik zou nu echt wel weer eens een roman kunnen gaan lezen. Daar was ik trouwens in januari al aan begonnen: ‘De pest’ van Albert Camus. Het lezen vlotte niet, en ik ben blijven steken halverwege hoofdstuk 2. Misschien moet ik een ander boek kiezen...

Dit stuk is nu uit; je hebt het helemaal tot de bodem doorgescrold!

FHM
8 maart 2022


 

25 jaar De thuispagina van Frans Mensonides: hoe het begon





© Frans Mensonides, Leiden, 2022