Antwerpen, geknipt voor de tram (fotorijke rapportage)

Tram 10 op de Frankrijklei, op weg naar de Reuzenpijp

Ruimbaan voor de tram! Deze zomer zijn er enkele kleine doch niet onbelangrijke wijzigingen doorgevoerd in het tramnet van Antwerpen. Ik liep er al op vooruit in de aflevering over de lange  die sinds kort de stad doorklieven, en schreef:

Tramlijn 6 (Olympiade – Luchtbal), geopend in 2007, wordt via de Noorderlaan doorgetrokken, verder de wijk Luchtbal in. De verdere verlenging naar Ekeren, die op de rol stond, is uit- of afgesteld en deelde daarmee het lot van vele andere regionale tramprojecten rond Antwerpen. Ekeren wil het monster met de stalen wielen liever niet op zijn grondgebied.

Tram 7 (Mortsel – Sint Pietersvliet) wordt vanaf die laatste halte doorgetrokken tot Het Eilandje nabij MAS, Museum aan de stroom.

De afzink op de Frankrijklei naar de vorig jaar geopende Reuzenpijp wordt in gebruik genomen, zodat lijn 8 (Wommelgem – Astrid; zie mijn stukje uit 2015) via de leien door kan rijden naar Station Zuid.

De uitrit aan de andere kant van de Reuzenpijp, bij het Foorplein, gaat nu dan uiteindelijk, 36 jaar na aanleg van de Reuzenpijp, ook open. Daardoor kan lijn 10 (Wijnegem – Melkmarkt) ook ondergronds gaan, en doorgetrokken worden naar Schoonselhof – de begraafplaats waar Elsschot rust te midden van andere prominente en gewone Antwerpenaars.




Deze wijzigingen, afgelopen voorjaar aangekondigd op dit kaartje, zijn nu op één na doorgevoerd. De opening van de uitgang Foorplein van de Reuzenpijp blijkt uitgesteld te zijn tot de herfst; na 36 jaar kijk je niet op een maandje extra. Lijn 10 rijdt nu echter wel via de Reuzenpijp, maakt voorlopig gebruik van dezelfde uitgang als lijn 8, op de Stenenbrug, en komt dan via een omleiding weer terecht op zijn oude route naar Wijnegem.

Eind 2018 of begin 2019 wordt premetrostation Opera heropend, dat nu verbouwd wordt. Ook het busstation op de Rooseveltplaats wordt gemoderniseerd. En natuurlijk komt er ook een parkeergarage, voor wie tram en bus niet goed genoeg vindt.

In verband met dat alles zijn de Leien van Antwerpen sinds 5 juni ´geknipt´. Dat betekent dat doorgaand autoverkeer voorlopig niet mogelijk is over deze belangrijke verkeersaders door de binnenstad. De klus, onder de naam Noorderlijn, moet in 2019 geklaard zijn.

Ik ging op zaterdag 24 juni op pad om alle tramwijzigingen te bekijken. Toen had ik een heel kort middagje. Ik ging pas laat van huis omdat er die ochtend een stremming was door een bommelding op station Roosendaal. En ik werd eerder dan gepland weggeregend uit Antwerpen, doordat een regenfront sneller naderbij kwam dan de Buienradar begroot had. Bovendien bleek de – zeer bescheiden – verlenging van lijn 7 naar Het Eilandje nog niet in gebruik te zijn.

Daarom keerde ik 7 zaterdagen later terug: 12 augustus. Deze keer had ik 2 uur vertraging met de trein. Bovendien werden mijn plannen om lijn 7 te nemen naar dat voormalige havengebied, opnieuw doorkruist. Deze keer was een ‘Pride’ de boosdoener; een evenement dat ik in Amsterdam angstvallig mijd, maar waar ik in Antwerpen tegen mijn zin in verzeild raakte. Het duurde een flinke tijd voordat het tramverkeer hervat was.

Twee chaotische middagen, al met al. Ik waag me niet aan een chronologisch verslag maar maak er een thematische rapportage van met veel foto’s en toch ook nog heel wat tekst.

 

Reuzenpijp: lijn 8 en 10

 

De Reuzenpijp, de tramkoker onder o.a. de Turnhoutsebaan, was al twee keer onderwerp van een verslag op deze site. In april 2009 wandelde ik er nog doorheen. Na bijna 30 jaar ledig en nutteloos onder Antwerpens straten gelegen te hebben, zou hij eindelijk afgebouwd worden en in gebruik worden genomen. Dat werk was in 2015 voltooid, zodat we lijn 8 naar Wommelgem konden nemen. Een stuk dat nog steeds populair is op mijn site, en dat mag ook wel, voor een artikel dat er eigenlijk al in 1981 op had moeten staan.

Het is ook deze keer weer een hele toer voor iemand met mijn oriëntatievermogen om premetrostation Astrid te vinden. Je moet vanuit station Antwerpen Centraal premetrostation Diamant binnengaan en dan heel kleine, goed verscholen bordjes volgen die door een immense fietsenstalling voeren. Ergens in de loop van deze twee middagen zal ik ontdekken dat Astrid ook ingangen heeft op het plein voor het station, bij dat hotel in zuurstokkleuren.

Logica is in Vlaamse OV-architectuur vaak erg ver te zoeken. Ergens, ik geloof ook dat dat in de omgeving van Astrid was, stapte ik op een roltrap naar boven. Die eindigde niet op straatniveau maar op een plateautje. En daarvandaan liep er een gewone trap, een heel steile, verder naar boven.

Astrid

De Reuzenpijp is (beschreven in oost-westrichting) nu in gebruik vanaf de afrit even voorbij de halte Muggenberg tot waar de tram boven de grond komt op de Leien, vóór de halte Stadspark. Dat is een route van 3,5 km. Op die afstand heb je voorshands maar twee stations, Zegel onder de Turnhoutsebaan, en zoals gezegd Astrid bij de Middenstatie. Daar komt binnen twee jaar Opera nog bij. Ik heb geen plannen gezien voor voltooiing van de in ruwbouw gerede spookstations Drink, Carnot en Foorplein. 

Het is en blijft een bijzondere ervaring, die Antwerpse ‘premetro’, die tram in een tunnel, die nooit een echte metro worden zal. Op de ondergrondse perrons van de Reuzenpijp klinkt regelmatig mysterieus, heel luid vogelgetjilp. Maar er staan geen enorme volières om de reizigers te vermaken en te kalmeren. Het is het geluid van zingende sporen die trams aan- en afkondigen.

Tijdens een rit door de Reuzenpijp heb je tenminste het besef dat je daadwerkelijk vervoerd wordt: omstandig gerammel, geschok, gekletter en ge-kedeng-kedeng. Die tunnel volgt alle kronkels van de bovengrondse straten, hoewel hij geboord is, en ze de hoekjes gemakkelijk hadden kunnen afsnijden. Een aanwinst voor de OV-beleving, deze Pijp!

 

 

Hier lijn 24 geknipt op de Herentalsebaan ten oosten van de Reuzenpijp. De lijn deelt die route met lijn 8 en tijdelijk met lijn 10. Hij begint nog steeds in Silsburg, maar zijn eindpunt is verlegd van Schoonselhof in Zuid naar de Melkmarkt in het centrum.

Antwerpen is nog steeds, zoals ik al schreef in dat stuk over de Albatros, decor van een bonte trammaterieelshow, met PCC’s, Hermelijnen en Albatrossen, soms op één en dezelfde lijn allemaal door elkaar. De PCC’s uit de jaren 60 en 70 gaan er op termijn nu toch wel allemaal uit. Er staan er zelfs al te koop; een pretpark heeft er één gekocht.


Weer in Wijnegem


Geen Belgische plaats zonder oorlogsmonument

Ik was al twee keer eerder in Wijnegem. Eerst die keer in 2005 dat ik met de bus de Antwerpse voorstad deed, en daarna in 2012 om het ‘apenkot’ genaamd: Wijnegem Shopping Center te bezoeken. Met lijn 10 bereik ik nu vanaf Astrid na een kleine 20 minuten al het mega-winkelcentrum; toch zo’n 10 minuten tijdwinst.

Wijnegem blijkt, behalve het winkelcentrum en de dorpskern, nog een pareltje in zijn oester te bevatten: een bosachtig park, waar bij het schoffelen en andere boswachterswerkzaamheden de natuurbeleving voorop staat. Er is een kasteel voor je ´herbronning´.

Behalve mijn persoon loopt hier alleen een trimmer met een woeste baard. Hij draagt een enorm meetapparaat om de pols dat zijn bloeddruk, hartslag, zuurstofniveau en mogelijk ook overlevingskansen aangeeft. Zorgelijk kijkt hij erop, onder het hollen.

Ik vrees altijd de dag dat iemand die het slecht met me voorheeft, me zo´n ding cadeau doet. Dat wordt de ondergang van de hypochonder die ik ben. Ik ga dan net zolang op dat ding kijken of ik nog gezond ben, dat ik er echt ziek van word – wat hij dan feilloos registreert.

Er was een plan om tram 5 en / of 10 door te trekken door Wijnegem heen naar het volgende dorp, Schilde. Maar dat kan niet, want de burg over het Albertkanaal die ik verderop zie, is te gammel om het gewicht van trams te kunnen dragen.

Gelede bussen houdt hij wel. Ik neem er een en stap bij het Shopping Center weer over op tram 10. Zoals ik overal op die twee zaterdagmiddagen zal zien, wordt hij daar volgeladen met kinderwagens waarin zich complete nesten kinderen bevinden en ook nog bagage, voldoende voor een volksverhuizing. Op zaterdag met de tram met z´n allen naar ´t stad leeft nog volop in Antwerpen. Inderdaad, hun slogan klopt:  neem de tram en krijg de stad.




Wijnegem

De plannen voor de banlieu van Antwerpen waren zo prachtig: vrijwel alle voorsteden zouden een tram krijgen. Na het schrappen van Schilde, door die brug, en Ekeren, die hem niet wilde, blijven Beveren, Borsbeek, Brasschaat, Edegem, Kapellen, Kontich, Ranst en Wilrijk over als kandidaten voor verlenging van het tramnet, waarmee niet al te veel haast wordt gemaakt. De meeste van die plannen dateren al uit de 20e eeuw en bij mijn weten is er geen traminfrastructuur in aanleg in al die plaatsen. Wilrijk is overigens geen randgemeente, maar een deelgemeente, een met veel campussen en collegezalen.

 

De Leien; station Zuid; geen Reet

Zuid

Lijn 8 en 10 komen boven de grond bij de halte Stadspark op de Leien, via een steile oprit. Daarna is de vaart er ook meteen uit. Lang wachten bij alle kruispunten, vooral bij die waar andere tramlijnen de Leien kruisen, zoals bij de Nationale Bank. Ze mogen die Leien wel in hun geheel ondertunnelen.

Bij station Zuid is het eindpunt van lijn 8, terwijl lijn 10 nog doorrijdt naar Schoonselhof bij Hoboken. De laatste halte vóór Zuid heet Brussel, maar daar ben je echt nog een eind vandaan.

Er is bij station Zuid wel een busstation om iets verder te komen in die richting. Je kunt hier streekbussen nemen naar o.a. Hemiksem, Reet, Boom, Niel, Rumst en Mechelen. Ik was op beide middagen van plan om de bus naar Reet te nemen en dan via Kontich terug te keren naar hier, louter om nog eens te onderstrepen dat ik in een fase zit waarin vele zaken me aan mijn derriere zullen corroderen. Maar beide middagen kwam het er niet van, in verband met de tijd.

Nationale Bank


Lijn 7 naar het Eilandje, Pride, Noorderplein




Eilandje

Als je de mooiste hoekjes van de Antwerpse binnenstad wilt zien, moet je tram 7 (Mortsel - Eilandje) nemen. In ongelooflijk smalle straatjes schraapt de tram langs pittoreske geveltjes. En stap je uit en sla je een zijstraat in, dan vindt je camera ook altijd wel iets van zijn gading.




Ergens bij de halte Keizerstraat. Nee, ook vanavond houden we het niet droog.

Op de eerste dag zit ik in de achterste wagen van twee gekoppelde PCC´s. Ik zie vier studenten die met touwen aan elkaar gebonden zijn, zitten in het gangpad (naast vele gewone Antwerpenaren). Dan denk ik nog dat we koers zetten naar het Eilandje, maar nee, die lijn is nog niet helemaal gebruiksklaar.

Zeven weken later is hij wel in gebruik genomen. Maar de weg naar het Eilandje is door de politie afgezet in verband met de Pride. We nemen als vanouds de haarspeldbocht op de Sint Pietersvliet en de tram rijdt om een huizenblok heen terug naar waar hij vandaan kwam. Dag, tramfoto´s van het Eilandje!; het lijkt wel of er een vloek op rust.

Anders dan in Amsterdam, vindt de Antwerpse Pride niet plaats te water. Hij bestaat uit praalwagens die over de kade langs de Schelde rijden. Opvallend veel van die wagens worden gesponsord door een politieke partij. Is dit nou voornamelijk een politieke manifestatie in plaats van één voor homorechten – waarover volgens mij noch in Nederland, noch in België erg veel te klagen valt?

De Pride gaat gepaard met een hoop herrie, met rook ook, met een hoop mensen in vreemde uitdossingen en met folders die uitgereikt worden. Het draait allemaal om diversiteit, leer ik. Maar de manifestatie is niet zo divers, dat ook mijn afwijking van het gangbare relatie- en liefdespatroon eronder valt. Die afwijking is zo verschrikkelijk dat hij nauwelijks een naam heeft, zoals ik laatst schreef. Het is de afwijking van mensen die nooit verliefd zijn en geen enkele interesse vertonen in het aangaan van duurzame partnerrelaties.

Een groepering die niet meetelt, wordt natuurlijk ook nooit geteld. Maar ik schat dat toch zo’n 2 à 3 procent van de bevolking ertoe hoort. Toch is er geen Pride in de Benelux die aandacht vraagt voor ons bestaan. 363 dagen per jaar zal dat me aan mijn gat roesten, maar tijdens zo’n Pride irriteert het me. Niet dat ik er nou op uit ben om ook half ontkleed op een carnavalswagen plaats te nemen; dat zeker niet.

Deze optocht heeft met die in Leiden op 3 oktober, ter herdenking van Leidens Ontzet, gemeen dat hij slecht opschiet en dat er toch grote gaten invallen. Ook op de Sint Pietersvliet zie ik nu geen tram meer; ze keren vermoedelijk op de Groenmarkt. Dit gaat duren! Ik loop dan maar te voet langs de trambaan naar het Eilandje.

Deze verlenging van ca. 800 meter telt twee nieuwe haltes, Brouwersvliet en het voorlopige eindpunt bij het Museum Aan de Stroom, , waar ik ook al eens was. Daar staat een nog steeds aangroeiende menigte op de tram te wachten en op de haltevertrekstaat te kijken – waar sowieso nooit veel van klopt in Antwerpen. Moet ik die mensen vertellen dat lijn 7 niet meer komt opdagen vandaag, of hun illusie in stand houden dat er nog een zal voorrijden? Er hangt geen bordje met informatie over de stremming. Maar van hier kun je de politieblokkade duidelijk zien.

Een voorlopig eindpunt is dit, want de lijn wordt binnen afzienbare tijd nog doorgetrokken via de Londenstraat naar de Noorderlaan, waar hij gaat aantakken op tram 6.

Deze tramwerken tekenen zich duidelijk af; er wordt heel wat zand en bestratingsmateriaal voor verplaatst. Daar zijn ze hier toch al goed in. Alles in dit gebied ligt al jaren op de schop. De ombouw van een oude haven naar een kinky woon-, werk en recreatiegebied lijkt een 20-jarenplan.

De Londenbrug is onderbroken, wat betekent dat hij continu omhoog staat. Onderbroken is weer iets anders dan geknipt. Ik loop verder via een voetgangersnoodbrug tot aan het Noorderplein, een knooppunt voor stads- en streekbussen – dat tijdelijk verplaatst blijkt naar een straat verder.

Hier neem ik lijn 23 naar het Centraal Station, die een kronkelige route aflegt door allerlei krochten en kasseienstraten. Ik let niet op waar ik ben, want ik zit op mijn telefoon te googelen naar de regenboogvlaggen die ik hier vanmiddag overal zie. Welke kleur mogen wij, bewust relatielozen, de onze noemen? Ik kom er niet helemaal uit.

Ruim een uur later, in het begin van de avond, pik ik opnieuw lijn 7 ergens op. Hij slaat na de Sint Pietersvliet rechtsaf. De blokkade is opgeheven; we gaan nu echt naar het Eilandje. Ik héb die foto’s; deze reis was niet voor niets!

 

Brouwersvliet


Tijdelijke eindhalte





Oud en nieuw naast elkaar op het Eilandje


Halte Noorderplein

 

Luchtbal: lijn 6

7 weken daarvoor, op die zaterdag in juni, deed ik de verlenging van lijn 6. Die lijn liep tot voor deze zomer tot Kinepolis, aan de zuidkant van de wijk Luchtbal, Antwerpens Bijlmer. Nu dringt hij verder door in deze flatwijk. Over de Noorderlaan, met links de Stelplaats Punt aan de Lijn, en rechts die betonkolossen van flats, rijden we verder.

Bij het eindpunt is een P&R-terrein waar je vermoedelijk komt als je die loopbrug oversteekt. Het stort van de regen; ik ga niet op verkenning uit. Over de Noorderlaan rijdt een hele vloot bussen naar o.a. de deelgemeente Ekeren, die nog geen kilometer van hier is, maar die de tram niet wilde hebben.

Ergens in 2018 wordt lijn 7 doorgetrokken naar het eindpunt Luchtbal P&R. Later wordt die op dit traject dan weer vervangen door de nieuwe lijn 1 die van de Bolivarplaats via de Leien gaat lopen naar P&R Luchtbal. Ik blijf de Antwerpse tram op de voet volgen.

 



Toegift: Beneluxtrein-ellende

Roosendaal

Dan nog het verhaal, hoe ik er op 12 augustus in slaagde, 4 uur te doen over de treinreis Leiden – Antwerpen, waarvoor normaal 1:45 uur staat.

Welnu, er kwam al een kwartier bij door geplande werkzaamheden in Den Haag. Je kon niet rechtdoor van Leiden naar Rotterdam, maar moest om via Den Haag Centraal. Ook deze lijn: ‘geknipt’. Verder had de Moerdijkbrug, na 3 weken spoorvervanging, vandaag weer geheel toegankelijk moeten zijn. Maar er was nog maar één spoor beschikbaar. Wachten. Daarna was er iets tussen Zevenbergen en Oudenbosch. En er was ineens een ongeplande stremming tussen Roosendaal en Essen.

Toen ik in Roosendaal naar de vervangende bus liep, rende een jongeman op me af en sprak me nogal hijgerig aan met: ‘Sorry meneer, sorry...’  
‘Ik vergeef je, mijn zoon’, zei ik, en liep door. Vroeger stond je zo iemand te woord omdat hij misschien alleen maar iets wilde vragen. Maar tegenwoordig is er 98% kans dat hij je wat wil aansmeren, van een abonnement op een krant tot een levensovertuiging.

NS en NMBS zetten ‘snelbussen’ in. Wat moest ik me daarbij voorstellen? Op een traject zonder tussenstations zul je geen stopbussen zien. En de hete, volle dubbeldeksbus reed ook niet echt snel. We waren al 10 minuten bezig met het inladen van de bagage en daarna duurde het ook nog 10 minuten voordat we de stad uitwaren.

In Essen hoopte ik op aansluiting op de Intercity Essen - Brussel. Maar ik was even vergeten dat die in het weekend niet rijdt. Er gaat dan eens per uur een stoptrein naar Antwerpen. En die was een kwartier geleden vertrokken. Zo kom je, als je alles optelt, wel aan 4 uur voor een armetierige 140 km.

In Essen kom ik gewoonweg te vaak, de laatste tijd. Ja, in 2014 liep ik er rond uit vrije wil, op pad door de Kempen. Ik fotografeerde toen de v/m quarantainestal voor vee. Maar sindsdien ben ik er nu al 3 keer gestrand: op weg naar Namen, op weg naar Kortrijk en nu deze zaterdag weer. De terugweg zou zowaar zonder strubbelingen verlopen.

 

 

Toegift der toegift; Belgicismen

Vlaamse opschriften stellen je soms voor raadselen. Bijvoorbeeld wat een Sinksen Foor is (een kermis die met Pinksteren begint en tot diep in juli voortduurt), wat een confiserie is (ik heb het opgezocht en ben het prompt weer vergeten), wat de ongelukkige te wachten staat die in de klauwen belandt van één van die 1% overige apotheken, of wat de betekenis is van ‘Met een ei zitten’ (voluit: ‘Met een ei in je gat zitten’; in de piepzak zitten).

Soms zijn die opschriften ook ineens extra duidelijk. Een bord TE KOOP op een huis slaat op dat HUIS.

Vanuit de tram zag ik ook nog een ‘Bandagisterie’, een school waar je kunt ‘leren en bekwamen’ en een bank met de slogan: ‘Lenen bij mevrouw Leemans is lenen bij een vriendin’. Ja, daar kom je liever terecht dan bij die grimmige Nationale Bank. Maar ook aan een vriendin moet je het geld uiteindelijk terugbetalen, daar helpt geen lievemoederen aan.

Over moeders gesproken: dinsdag 15 augustus zijn vrijwel alle kantoren in Antwerpen gesloten, want dan is het Maria Hemelvaart en in groot-Antwerpen tevens moederdag. Ik wist het niet, voordat ik hier geweest was.

Ja, ook ik was HIER.

Frans Mensonides
18 augustus 2017
Hier geweest: zaterdag 25 juni en zaterdag 12 augustus 2017





Diamant






Binnenkort te koop: PCC'tje, ergens in Antwerpen


© Frans Mensonides, Leiden, 2017