In
Utrecht, de
centraalste provincie van Nederland, zijn op zondag 14 december 2025 2
nieuwe
concessies voor het OV ingegaan: Utrecht Binnen en Utrecht Buiten.
De
start ervan
ging – behalve met de bij concessiewisselingen gebruikelijke chaos–
gepaard met
de introductie van een nieuwe formule, de U-liner. Het gaat om 10
streekbuslijnen
over lange afstand die, althans volgens de bedenkers ervan, het
predicaat ’hoogwaardig’
verdienen.
Daarnaast
bestaat er sinds 2020 een formule U-link, de benaming voor ook
hoogwaardige stadslijnen
in Utrecht en omgeving. In dat jaar kon ik niet altijd even duidelijk
zien waaraan
die lijnen de promotie tot U-link te danken hadden.
Van
de 6 U-link-lijnen
uit 2020 zijn er 2 overgegaan naar U-liner. Daarnaast zijn er 7 nieuwe
U-links
ingevoerd, waarvan 5 in de regio Amersfoort.
Rond
de
jaarwisseling heb ik flink wat ritten gemaakt met die 2 blikvangers
onder de
bussen in de provincie Utrecht, U-links en U-liners. Daar ben ik in de
week dat
ik dit typ, de 3e week van januari, nog steeds mee bezig; werk in
uitvoering.
Bus
met de
nieuwe U-link kleurstelling: oranje, geel en grijs. Amersfoort
Een
greep uit berichten
in de regionale media over de opstartproblemen: personeelsgebrek en dus
rituitval;
vertragingen; digitale reizigersinformatie die niet aanwezig is;
problemen met
het opladen van bussen; woede van reizigers over een onlogische route
in Wijk
bij Duurstede; chauffeurs die de weg niet kennen of zelfs hun bus niet
kunnen
vinden, of geen idee hebben hoe hun nieuwe elektrische bus werkt
(zoeken ze misschien
naar de dop van de dieseltank?). Kortom: een heel normale
concessiewisseling.
U-OV
belooft
beterschap in februari, of in ieder geval nieuwe roosters, waarmee
problemen natuurlijk
niet automatisch opgelost zijn. En de verkeersgedeputeerde of
-gedupeerde André
van Schie (VVD) belooft boetes.
Hieronder
verslag van achtereenvolgens reizen per U-link in Amersfoort, idem in
de stad
Utrecht en daarna per U-liner. Maar eerst nog een paar paragraafjes
inleiding,
die door niet-liefhebbers van ingewikkelde verhalen met een gerust hart
overgeslagen kunnen worden. Hetzelfde geldt voor de lijstjes van door
mij
gemaakte ritten; ik heb ze vooral voor mijn eigen archief toegevoegd.
Hoe
zit het nou
precies met die concessies Binnen en Buiten? We hadden 2 concessies in
de
provincie Utrecht, beide gereden in opdracht van de provincie: Regio
Utrecht en
Provincie Utrecht.
De
concessie
Regio Utrecht omvatte de stad Utrecht en de min of meer directe
omstreken ervan.
Deze concessie gold voor de periode 2013-2025. Hij werd geëxploiteerd
door
Qbuzz, onder de merknaam U-OV. Daarbij werden in 2020 de lijnen 28, 34,
41, 50,
70 en 77 aangewezen als U-link. De tram IJsselstein / Nieuwegein Zuid –
Utrecht
Centraal – Utrecht Science Park
(USP) behoorde ook tot de concessie.
Ik
schreef
erover op mijn site: de start
van U-OV (2013/2014) en die van U-link (2019/2020)
Die
concessie Regio
Utrecht is per 14 december 2025 omgedoopt tot Utrecht Binnen. Die is
gewonnen
door Transdev en zal gelden t/m 2035. Transdev is het moederbedrijf van
Connexxion.
En ook de nieuwe concessie is inclusief de tram.
De
andere concessie:
Provincie Utrecht, omvatte globaal gezien de rest van de provincie, de
randen ervan,
de gebieden ten westen en oosten van de stad Utrecht. Die concessie was
in de
periode 2016-2025 in handen van Syntus en blijft nu, als Utrecht
Buiten, in
handen van die maatschappij, die in de tussentijd echter Keolis is gaan
heten,
het moederbedrijf van wat eens Syntus was.
Hier
mijn artikel
uit 2016 / 2017 over Provincie Utrecht (dat toen nog niet eens zo
heette)
Ook
in deze
concessie: Utrecht Buiten, rijden de bussen nu met de merknaam U-OV,
net als in
de andere concessie: Utrecht Binnen. Daarnaast is er binnen U-OV, naast
U-link
nog een andere formule geïntroduceerd: U-Liner. Dat zijn vaak al
bestaande streeklijnen,
die nu een 3 voor het lijnnummer gekregen hebben. Zo werden
U-linklijnen 41 en
50 omgetoverd in U-liners 341 en 350.
Voor
beide
concessies waren er meerdere inschrijvingen. De provincie had van te
voren
bepaald dat deze concessies niet gewonnen mochten worden door één en
hetzelfde
bedrijf.
In
beide
concessies moet er uiterlijk in 2028 gereden worden met zero-emissie
materieel.
Tot dat jaar aanbreekt, kun je in Utrecht nog zowel diesel - als
elektrische
bussen aantreffen.
Verwarrend,
al
die namen? Dat valt wel mee hoor. Ik heb het stukje hierboven 4 keer
overgelezen, en nu geloof ik dat het allemaal wel klopt. In het vervolg
kan ik
het nu zelf nalezen als ik het even kwijt zou zijn.
Concessies,
exploitanten, merknamen, formules… Ergens tijdens een rit met een
U-link (of
was het een U-liner?) kwam de gedachte bij me op, dat het voor de
reiziger
allemaal geen zier uitmaakt welke logo’s er op een bus staan.
Hij
moet van A
naar B, en kijkt bijvoorbeeld in de reisplanner 9292
hoe hij er komen moet. Hij
neemt plaats bij de halte in de hoop dat de bus op tijd komt (en
überhaupt
komt) en verdiept zich er niet in, of hij in een U-liner van Keolis
stapt, een
U-link van Transdev of een vehikel van Jan met de korte achternaam.
Alleen
beleidsmakers van de overheid, OV-bobo’s en hobbyisten bekreunen zich
om dit
soort zaken. Ik schreef het al in het stuk over de bussen van de RET in
Rotterdam. Voor de reiziger die naar een lunchroom reist, is de
‘Gemaksbus’ uit
de Rotterdamse OV-terminologie hooguit de Gebaksbus.
Hilversum
Ik
heb nog niet
al de onderstaande lijnen gedaan, en ga ze ook niet allemaal nog doen.
De links
verwijzen naar stukken die ik vroeger al eens heb geschreven over de
desbetreffende lijnen of voorlopers ervan.
Dienstregelingen
(‘lijnfolders’) van alle U-OV- lijnen kun je trouwens downloaden op
de website
van U-OV.
U-LINK
LIJNEN
IN AMERSFOORT (UTRECHT BUITEN)
|
Lijn 2: Amersfoort
Centraal – Hoogland – Nieuwland |
U-LINK LIJNEN IN DE STAD UTRECHT (UTRECHT BINNEN)
|
|
N.B.: zowel
Utrecht als Amersfoort hebben een U-link lijn 3. En lijn 34 doet zowel
Utrecht
als Amersfoort aan.
U-LINERS IN DE PROVINCIE UTRECHT (UTRECHT BUITEN)
U-liner in Spakenburg
|
Lijn 302 Amersfoort Nieuwland – Hoogland -
Amersfoort
Centraal – Soesterberg – Utrecht Rijnsweerd – Science Park – Nieuwgein
Zuid –
Vianen Lekbrug |
En
dan nog dit,
voordat we instappen: ‘Plaatsmakers’, heet dit lange groeiartikel,
waarvan je
nu een beginnetje leest. Dat heb je met concessies: meestal maakt de
ene
concessiehouder plaats voor de andere, dikwijls tot woede en verdriet
van de eerste.
Maar
‘Plaatsmaker’ staat ook met grote, zwarte letters vermeld op enkele
stoelen in
elke bus van U-OV. Dat zijn meestal
stoelen vooraan in het voertuig, op een gemakkelijk te bereiken plek
voor
slecht-ter-benen; geen klauterwerk, dus. De Plaatsmaker
is een uitvinding van Transdev.
In
de bussen heb ik er geen uitleg van
gezien. Ja, je zou kunnen bevroeden dat kerngezonde mensen die hebben
plaatsgenomen op een Plaatsmaker, desgevraagd plaats moeten maken voor
mensen met
een beperking. Je mag wel een ontstellende doorgewinterde hork zijn als
je dan nog
doodgemoedereerd met je kont op zo’n speciale stoel blijft zitten en je
medemens laat staan.
Maar
de meeste reizigers
staan al spontaan op voor iemand met een handicap. Zelfs voor mij, die
nog steeds
geen loophulpmiddelen nodig heeft, wordt vaak al ongevraagd een plaats
ingeruimd. De spreuk ‘Opstaan voor iemand misstaat niemand’ uit de tijd
dat ik
zelf nog opstond voor bejaarden, geldt nog steeds. Zielig kijken is
vaak al
toereikend als je wilt zitten.
Op
de site van U-OV
is niets te vinden over de Plaatsmaker. Wel is er een pagina over toegankelijkheid
van de bussen voor reizigers met een beperking. Er is een speciale plek
voor
een hulphond: een opklapbare stoel direct achter de chauffeur.
Op LinkedIn vond
ik nog een artikel van Transdev over de introductie van de
Plaatsmaker, plus
commentaar van iemand die erover meegedacht heeft. Zij vinden het echt
nodig,
want iedereen zit tegenwoordig maar op z’n telefoon en niemand heeft
nog oog
voor de kwetsbare medemens.
Verder vond ik
op Internet ook nog DePlaatsmaker, een organisatie in Utrecht die
bemiddelt bij
het vinden van atelierruimte voor kunstenaars, en ik vond Plaatsmakers,
een adviesbureau
voor initiatieven in buurten, waarbij ik me niet veel kan voorstellen.
Bovendien is plaatsmaker ook een eufemisme voor iemand die er als
eerste uitvliegt
bij een reorganisatie. Google was weer eens mijn beste vriend.
Snel op reis, nu.
|
|
De afgelopen halve eeuw is Amersfoort alleen maar
gegroeid
in noordelijke richting. Het steen heeft vele vierkante kilometers gras
verdrongen en de nieuwe wijken hebben Bunschoten-Spakenburg en Nijkerk
bijna
bereikt. En passant vraten ze de
boerendorpjes
Hoogland en Hooglanderveen op.
Door die expansie kwam het centrum van Amersfoort
steeds
excentrischer te liggen. Gelukkig rijdt er een vloot stadsbussen van
station en
centrum naar het noorden: lijnen 2, 3, 4, 5 en 15.
Daarvan mochten lijn 2 naar Nieuwland en 4 naar
Kattenbroek zich
bij de vorige concessieovergang in 2016 tooien met een X: lijnen
X2 en X4. Die
X stond voor snel, dus het had beter een S kunnen zijn; maar goed. Ach
nee, het
stond vermoedelijk voor eXpresse. Een jaar later werd die X alweer
geschrapt.
Maar lijn 2 is nu gepromoveerd tot U-link, terwijl lijn 4 geen
onderscheiding
meer heeft.
Lijn 3 (Amersfoort Centraal – Vathorst) loopt een
eind
gelijk op met lijn 2. Op de maandagmiddag voor Kerstmis, dat ik mijn
tocht
begin, bekijk ik het grote digitale vertrekbord bij het busstation bij
Amersfoort Centraal. Achter lijn 3 staat vermeld ‘Rit vervalt’, dus ik
begin
met lijn 2.
Lijn 2 en 3 rijden beide in de spits elke 10
minuten en de
rest van de tijd (in de dal-uren, in het weekend en zelfs tot ’s avonds
laat)
elk kwartier; zeker niet slecht.
Bijna alle U-links die ik heb genomen voor dit
stukje zijn
elektrische Yutongs, uit dezelfde Chinese fabriek als de bussen
van Qbuzz ZHN die
rijden op de lijnen Zoetermeer – Leiden – Katwijk. In Amersfoort vind
je de wat
kortere 12-meteruitvoering. Er zijn er voor U-OV 116 besteld, waarvan
er tot
dusverre 38 rondrijden. De rest stroomt
in tot 2028. Deze stadsbussen hebben 36 zitplaatsen, 2 rolstoelplekken
en 3
deuren.
Bij de eerste halte, Stadhuis, stappen de eerste passagiers al uit. Ja,
het is inderdaad
een pesteind lopen; het station ligt een
heel stuk bij het stadshart vandaan.
Even later passeren we een grote
gezondheidsfabriek, Medisch
Centrum Meander. Daarna gaan we de Bunschoterstraat op, alias de N199,
een
brede randweg, toch nog met uitzicht op weiland, naar de noordelijke
wijken van
Amersfoort en naar Bunschoten-Spakenburg.
Hier heb ik afgelopen zomer een keer gefietst op een OV-fiets, op zoek
naar het
eventuele dorpsschoon van het oude dorp Hoogland, maar dat niet echt
gevonden.
Misschien net steeds de verkeerde straten ingeslagen.
Een bus op lijn 2 en een op lijn 3 komen ons in de
ganzenpas tegemoet. Al snel
bereiken we een nieuwe wijk in dit stuk Amersfoort, die dan ook
Nieuwland
heet. Hij ligt in het uiterste noordwesten van de stad. De wijk is
gebouwd aan
weerszijden van een cirkelvormige ringweg. De bus volgt die, maar neemt
ergens
een instulping, zal ik maar zeggen, naar het wijkcentrum. De route (zie
het
kaartje) heeft daardoor iets van een pacman-wezentje.
De halte daar heet Zonnewijzer. Daar stap ik uit;
ik wil
toch nooit thuiskomen zonder een paar foto’s van waar ik geweest ben.
Nieuwland, uit de slotjaren van de 20ste eeuw, is gegroeid rond een
boerderij
die nu in de stad staat.
Het is de 19e-eeuwse hoeve de Sneul, die in de
21ste Wijkboerderij
Nieuwland heet en de functies combineert van ontmoetingsplek,
restaurant,
werkplek met flexplekken en dagbesteding.
Hier is echt het hart van deze wijk. Om de hoek is
het
blauwe winkelcentrum, aan de andere kant van het cilindrische
flatgebouw heb je
de sporthal. Dat is niet het gebouw met dat aparterige dak; dat is
namelijk een
kerk.
Ik ga verder met mijn eigen dagbesteding en ga op
zoek naar
een halte van lijn 3. Die is een stuk opgereden met bus 2, maar is even
voor
Nieuwland rechtsaf geslagen. Nieuwland is een wijk die plezierig
aandoet aan
het oog, vooral door brede waterpartijen waaruit vandaag een vage,
kille nevel
opstijgt.
Bij de halte Nieuwland Zuid van lijn 3 verschijnt
net zo'n
bus als daarnet, en even matig bezet; kerstvakantie. De overige haltes
langs de
Rondweg Noord, waar we nu rijden, heten Lancering en Ruimtevaart. Kort
daarna
rijden we de wijk Vathorst binnen.
Deze wijk van na 2000, waarnaar een station aan de
spoorlijn
Amersfoort – Zwolle genoemd is, bewandelde en bebusde ik al 2 keer
eerder in de
jaren ’10, hier
en hier. Valhorst
is net als Nieuwland gelegen aan een
rondweg. Deze in Vathorst is veel langer, een kilometer of 7, en niet
rond,
maar sterk elliptisch.
Voor de oriëntatie van de automobilisten in een
wijk waar
alles op alles lijkt, zijn er nummers aangebracht bij de 15 rotondes in
de
rondweg die leiden naar de woonerven in het binnengebied. Daar ben ik
in het
eerste gelinkte verhaal volkomen verdwaald; met geen mogelijkheid kon
ik de uitgang
van de wijk meer vinden.
Bussen wagen zich niet binnen die ring; de straten
daar zijn
er absoluut niet geschikt voor. Met als gevolg dat de bewoners soms
meer dan
een kilometer naar een halte moeten lopen. Iedereen zal dus wel een
auto hebben,
wat de matige bezetting van de bussen verklaart.
Lijnen 3 en 15 nemen de noordelijke helft van de
rondweg van
Valhorst voor hun rekening; lijn 5 de zuidelijke. Al deze lijnen hebben
station
Vathorst als eindpunt.
Aan Vathorst zal nog een wijk vastgebouwd worden:
Bovenduist,
die het groene gebied tussen Vathorst en Nieuwland gaat vullen.
Wat ik nu nog niet weet: over een paar weken gaat
D66
Amersfoort een idee lanceren (‘Lancering’) om hun ‘metropool’ door
middel van
een metrolijn te verbinden met de stad Utrecht. ‘Metropool’, wel een
heel
weidse naam voor een tot een inwonertal van 163.000 opgeblazen
provincieplaatsje; de democraten trekken wel een heel grote broek aan.
Een metro zou voor Vathorst wel prima zijn, vind
ik toch wel
ergens. Zo’n ondergrondse lijn kan dan uitstekend het binnengebied van
de wijk
ontsluiten, plus het geprojecteerde Bovenduist. Als ik D66 was, zou ik
het
daarbij absoluut niet laten. Ik zou die metro meteen doortrekken naar
Bunschoten-Spakenburg, met een zijtak naar Nijkerk(erveen). Ja, de
inwoners van
die metropolen willen toch ook hoogwaardig OV tot hun beschikking
hebben?
Maar aan realiteitszin ontbreekt het D66 ook niet:
zou een
metro financieel niet haalbaar zijn, dan kunnen ze ook de tram vanaf
Utrecht
Science Park doortrekken via Zeist. Dit
plan is de afgelopen decennia al veel vaker geopperd. Maar bij mijn
weten zijn er
nooit haalbaarheids- of tracéstudies uitgevoerd.
Wat is toch de zin van dit soort schoten voor de
boeg, of
scheten voor de Bühne, plannen die nog geen kans van 1% maken op
realisatie?
Oh wacht: de gemeenteraadsverkiezingen komen eraan, dat is waar, ook.
De andere
partijen in de gemeenteraad honen D66 weg, maar de kiezer stinkt er
misschien
in.
Lijn 15 (Amersfoort Vathorst
- De Hoef – Centrum – Amersfoort Centraal) is ingevoerd in
december 2024
en kreeg een jaar later al een promotie tot U-link. Waar deze lijn dat
aan te
danken heeft, snap ik niet helemaal. Het is geen bijzonder snelle lijn,
die met
nogal wat omwegen van begin- naar eindpunt kronkelt.
Erg frequent is de lijn ook niet. Hij rijdt in de
dal-uren
maar om het half uur, en in de spits soms elk kwartier en soms ook om
het
halfuur. In de spitsuren wordt hij dan wel aangevuld door de U-liner
lijn 315,
die in Amersfoort de route van lijn 15 volgt en daarna via de snelweg
naar
Utrecht Rijnsweerd en Science Park rijdt en vervolgens naar Nieuwegein
en
Vianen.
Lijn 315 neemt dus zo ongeveer de route van de
door D66
beoogde metro of sneltram; ik ga die lijn eens doen, als ik klaar ben
met
U-link.
Ik neem lijn 15 bij zijn beginpunt bij station
Vathorst.
‘Geen actuele informatie’ meldt de display boven de halte, maar de bus
komt
toch nog opdagen, met lichte vertraging.
Aanvankelijk volgen we de route van lijn 3 waarmee
ik ben
gekomen. Maar na een halte of wat vindt de bus een andere uitgang uit
Vathorst.
Daarna voert zijn weg langs hoge flats, de Sporthal Zielhorst en
Amarena. Dat
laatste zal wel staan voor Amersfoort Arena, en is een sportcomplex met
een
zwembad.
Bij vrijwel elke halte stapt er één reiziger in,
niet meer
en niet minder. Zo loopt een bus toch langzaam maar zeker redelijk vol,
tot de
21 passagiers die de max is van deze rit.
Op het bankje achter me bespreken 2 dames al de
kwalen waar
ze aan laboreren. ‘Dat is nou ook frappant’, zegt er een, ‘dan heb je
nou net
precies wat ik ook altijd heb!’. Altijd prettig om een medeslachtoffer
te
vinden.
Intussen zijn we de halte De Hoef / Hoefkwartier
gepasseerd.
Het is die wijk bij station Amersfoort Schothorst (waar lijn 15 niet
komt) waar
de straten luisteren naar namen als Netwerklaan, Plotterweg,
Softwareweg,
Hardwareweg en Toetsenbordweg.
Deze wijk dateert zo van rond 1990, toen
automatisering ‘hot’ was en de termen die ermee gepaard gingen, op de
lippen waren van iedereen die erbij wilde horen. In deze wijk bezocht
ik, in 1997 was het, met een collega eens een cursus over een
softwarepakket
dat bij ons op de zaak gebruikt werd. Dat pakket was in de praktijk
even
ondoorgrondelijk als het verhaal erover van de docent van de cursus.
Helemaal groggy
wankelden we na afloop terug naar station Schothorst; wel beide met in
de
aktentas een fraai, op een dure papiersoort geprint certificaat ter
bevestiging
dat we aanwezig geweest waren. Meer dan aanwezigheid was het ook niet.
Zo’n dag dat je
maanden ouder wordt. Het einde van mijn 7 magere jaren in de ICT
naderde
met rasse schreden. Ik heb trouwens al eens over die helse cursusdag
geschreven
en na enig zoeken kon ik het linken.
Op 7 juni 1661 beloofde de excentrieke landjonker
Everard
Meyster de Amersfoorters een traktatie op bier en krakelingen als ze die die kei vanaf de heide naar de
stad zouden slepen. Zo geschiedde, met 400 man sterk, en sindsdien
heten
Amersfoorters keientrekkers.
Naast de Kei staat het standbeeld Op schoot van
Henk Visch.
Ik loop een rondje door de binnenstad. Onder
andere over het
grote plein Hof, waar op vrijdag en zaterdag markt is en die daardoor
op andere
dagen heel mooi fotografeerbaar is. Het plein, dat rond 1200 voor het
eerst in
de annalen vermeld werd, behoorde ooit tot de bisschoppelijke hof.
Vandaag de
dag worden Amersfoorters uitgenodigd om mee te denken over de
herinrichting van
het plein.
Van het Hof toch nog even terug naar De Hoef. Kort
na mijn
busritten van 22 december lees ik dat De Hoef omgebouwd wordt van
bedrijventerrein tot woonwijk. Kantoren maken plaats voor 5000 woningen
Een paar weken na de jaarwisseling ga ik nog eens
kijken. Op
Amersfoort Centraal pak ik de trein naar Schothorst en begin daar mijn
wandeling. De wijk bestaat nu nog steeds voornamelijk uit saaie
kantoorgebouwen.
Het is hartje middagspits en de abri van lijn 15
en 315 op
de Outputweg staat vol met verkleumde kantoorklerken. Men kijkt boos en
vermoeid, uitgeput op de Outputweg, down and outgeput. De bus naar het
station
heeft een kwartier vertraging, of er is er weer eens een uitgevallen.
Maar hij
komt er wel aan als ik nog maar net in de abri sta; onverdiende mazzel
voor
iemand die hier niet kwam om te werken maar om te spazieren.
Nou, dit noem ik dan een beginnetje; toch nog 9
kantjes in
Word. Wordt spoedig vervolgd!
Frans Mensonides
29 januari 2026
Hoef
